HILTZEA...

Ama, bost urteko alaba eta bederatzi urteko semea. Afalorduan mahaiaren bueltan. Eta ni begira... eta entzuten...

IRATI - Saioa, zein ordutan sartzen zarete eskolan? Bederatzietan?
SAIOA-ALABA - ...
IRATXE-AMA - Saioak oraindik ez dakizki orduen kontuak. Ordularirik gabe bizi da.
IRATIK BERE BAITAN - Denbora orratz artean zatikatu gabe...
MIKEL-SEMEA - Saioak ez ditu oraindik ordulariak ulertzen.
...
MIKEL-SEMEA - Hiltzea zer den ere ez du ulertzen.
IRATXE-AMA - Eta zuk bai Mikel? Ulertzen duzu zer den hiltzea?
MIKEL-SEMEA - Ez aunitz...

Eta ni begira... eta entzuten... hiru egun daramatzat pentsatzen, heriotzaz hitz egingo didan irakasleren baten esperoan... nik ere Saioaren antzera, ez gutxi eta ez aunitz, ez baitut oraindik heriotza ulertzen.

BIZITZEA...

Abuztuaren 25ean La Pedrajan izan nintzen. Villafranca Montes de Ocan. Burgosen. Laguntzen. Gerra Zibilean erail eta hobiratu zituztenen gorpuak berreskuratzeko lanetan. Santiago bidea aldamenean duen baso ertz batean topatu dituzte 80 gorputik gora. Ikuskizuna zirraragarria. Argazkia hunkigarria. Istorioa beldurgarria. Historia mingarria. Azazkal artean kateatutako lurrak oraindik punpa egiten dit hatz punten arnasaldian; bihotz-taupadak eskuetan kateatu zaizkidala iruditzen zait, eta orain nirekin daramadala lurpeak itsutu zituenen bizi-nahia.

Bizitzaren seme-alabak zirelako haiek ere, bizitzaren guraso. Bizitzari begiak irentsi eta oparitu nahi zizkioten gizon-emakumeak. Hezurrak ez dira oso egoera onean topatu; asko dira, ordea, aurkitutako objektuak, bizitzaren esentziarik ederrena marraztu duten koadroaren irudi bizi bihurtu zaizkit. Giltza sorta bat... asko dira zabaltzeko zituzten ateak... diru-zorro bat, txanpon eta guzti... artean asko zuten erosteko, saltzeko... zapatak... zenbat bide oraindik egiteke... jantziak... gorpu biluzien lotsa estaltzeko... betaurrekoak... bizitzaren ederra miretsi nahi zutelako... eraztunak... maitasunaren zigilu isil... ile-urkila bat ere bai... ilea haize askearen sarera lotzeko...

Bizirik zeuden eta bizitzea zuten amets eta ilusio. Azazkal artean kateatutako lurrak oraindik punpa egiten dit hatz punten arnasaldian; bihotz-taupadak eskuetan kateatu zaizkidala iruditzen zait, eta orain nirekin daramadala lurpeak itsutu zituenen bizi-nahia.

Mila esker Koldo Pla, Paco Etxeberria, Lurdes Errasti eta memoriaren historiari istorioak idazten dizkioten lagun guztiei.

ELUR ARTEAN GOZO

Hitza: ELURDI

Elurra pilatzen den tokia; elur maluta bat, elur maluta bi, hiru elur maluta... elurdia sortzen da. Pago batek, bi pagok, hiru pagok... pagadia osatzen duten bezalaxe.

Nik iturburu bat aukeratu dut elur-toki; zuri, heze, busti. Elurrak ere irrist egiten du ur ertzean. Eta freskoa da, emankorra, argia... elurra diot, edo ura, edo ingurua... ez dakit. Elurdi... zoragarria iruditzen zait.

AFORISMOA: Txokolatea jan eta ez zituen hortzak garbitzen. Irribarre gozoa zuen inondik ere.

... eta oraintxe pentsatzen jarrita... ez dakit... txokolate beltza jaten dutenek... umore beltza dute? Txokolate zuria aukeratzen dutenek... zer diozue umore zuriaz? Eta esnezko umoreaz?

Ni beltzarekin gelditzen naiz. Txokolatearekin. Umore beltza ez dut oso ongi ulertzen. Uste dut ez nuela umoreari barre egiten ikasi. Xehe-xehe eginda dagoen umorearekin gelditzen naiz. Esnezkoarekin?

ASMOAK ERRONKA

Asmoak erronka bihurtzen direnean sormenak bere bidea egiten du. Bideak xenda behar du. Xenda eta argia. Asmoa hasiera izan daiteke, eta erronka bukaeraren arrastoa.

Ikasturte berriarekin batera, honatx asmo berria: astero-astero blogari hitz bat eta aforismo bat zintzilikatzea.

Ikasturte berriarekin batera, honatx erronka berria: astero-astero blogari hitz bat eta aforismo bat zintzilikatzea.

Korapiloa begi bistakoa da; ezberdintasuna ere bai. Ni saiatuko naiz asmoari erronka lotzen. Eta zuei tira egiten, gustura jasoko baititut hitz horiek edo aforismo horiek zuengan sor ditzaketen gogoeten (sentipenen) iruzkinak (ezkerreko aldean egongo dira biak aste osoan zehar, gainean koxk egin beldurrik gabe).


Hitza: XENDA

Askotan garbi antzematen ez den arren, badoana; eramaten zaituena.

Bat aukeratzekotan... Legunbe gainetik (Urbasa) Legaireko zelaietara doana.



AFORISMOA: Ipurtargia beti ipurdi bistan

Argazkiari begiratu orduko nora joan zaizkizu begiak?

Txikitan ipurtargiak zenbatzen igarotzen genituen gaueko lehen orduak. Ilargi beteko gauetan beti zenbatzen genuen ipurdi bat gehiago. Eta ez ginen konturatzen aldamenekoak gureari begira egoten zirela.

MURUA-GORBEA (1481 m)

Ongi pentsatuta eta ongi prestatuta egiten diren planak, eta ezustean etortzen direnak. Biak ditut maite. Poltsikoan pisua eramatea gozoa izaten da, poltsikoan zulo txikia eramatea gozoa izaten den bezalaxe. Zulo txikiek ere izaten baitute beren "enkantua". Gorbeakoa horrelaxe etorri zen igandean, bat-batean, eskua poltsikora eraman eta ordura arte ez, eta bat-batean zuloa sumatzen den antzera.

Euskal Herriko mendi artean
altxatzen den "señorea",
begi aurrean gozagai eder
naturaren kolorea,
alderik alde ote horia
eta txirbila morea,
Muruan gora azaldu zaigu
gerri zabal, dotorea,
beso artean besarkatzeko
aproposa da Gorbea.

Mendi buelta baten ondorengo gozokia... askoz gehiago esan beharrik ez dago... argazkiak guztia esaten du. Landan ateratako argazkia da, atzean Zuhatza eta Ulibarri-Ganbo.

IRUBELAKASKO (967 m) - IPARLA (1044 m)

Zelai artean gelditu dira
Erratzu eta Bozate,
Osondon gora bihurguneak
utzi ditugu aparte,
Irubelako harri kaskoek
maitemindurik gauzkate,
garo artean ezkutaleku
Aritzakun, Urritzate,
tontor honetan zabaltzen dira
paradisuko bi ate.

Bati baino gehiagori entzun izan diot, Irubelakasko dela inguruotako mendirik ederrena. Ederra da Baztan, ederrak ditu Baztanek Aritzakun eta Urritzate bailara-zokoak eta ederrak ditu mendiak. Ederra da Irubelakasko. Eta edertasunak zer esan nahi duen... ederra da, adibidez... ezberdina dena... ederra da, adibidez... begien ur-putzuan olatuak sortzen dituena... ederra da, adibidez... gaueko loari ametsak marrazten dizkiona... ederra da, adibidez...

Bi egun egin nituen lehengo astean Baztanen. Irubelakaskora joan nintzen ostegun goizean, Urdazubi eta Zugarramurdi (eskuineko argazkian) bisitatu nituen arratsaldean. Sorginen lurraldea hura ere. Ezagutzen ez duzuenontzat: baso-bide zoragarria dago bi herrien artean, zaldi urdinen arrastoan trazatua.

Eta ostiralerako utzi genuen Bidarraitik (ezkerreko argazkia) Iparlarako mendi buelta. Lainoak irentsi zizkigun zalantzak, duda egin genuen... damuak harrapatu aurretik heldu genion, ordea, tontorrari. Zoragarria hau ere. Ederra; ezberdina delako, begien ur-putzuan olatuak...

Behenafarroko txoko
zabalak gozagai,
nahiz behelainoarekin
ez ibili lasai,
tontorrera helduta
sentitu naiz alai,
ederra da Iparla,
ederra Bidarrai,
berriz itzuliko naiz
ta egon nire zai.

GANBO (1412 m)-GANBO TXIKI (1382 m)-ARRUBI (1325 m)-TXINDOKI (1346 m)

Zubi bat Aizkorritik Aralarra. Horixe da behin kazetari bati esan niona; zubi bat egingo nukeela Aizkorritik Aralarra. Aizkorrin abuztuaren hamaikan izan nintzen; Aralarren abuztuaren hogeian. Aurpegiei begiratzeaz gain, bihotzak sentitzea gustatzen zait niri. Horregatik Txindoki muxukatzeko gogoa sentitzen dudan aldiro, Ganbo laztantzera ere joaten naiz. Ganbo delako Txindoki aurpegitzat duen Aralarren bihotza. Hala sentitzen dut nik.

Ganbori:

Hanka azpian xenda gozoa
begi miran mendi gaina,
Ganbo Txikitik zureganaino
hurbildu naiz alajaina!
Aralarreko bihotza zara,
nekearen poz ordaina,
lau haizetara eskaintzen duzu
begiraleku bikaina,
inguruotan Txindokik duen
sonarik ez duzu baina,
nik ezagutu zintudanetik
maite zaitut bera aina.

Txindokiri:

Goierriko ikono
eta irudia,
aspaldiltxo lapurtu
zenidan begia,
nahiz ta zorrotz-zorrotza
duzun aurpegia,
nahiz zurrupatzen duzun
gure izerdia,
bihotzeraino heltzen
da zure argia.

Eta... mendia hori ere badelako... behien artean eseri eta lasai egotea. Behorren artean etzan eta lasai egotea.

ARRAZOLA-ANBOTO (1330 m)

Arrastoak. Gorputzean tatuatzen zaizkigunak. Nahi gabe esango nuke nik. Hiru ditut eskuineko belaunean. Bat borobil-borobila; zaharrena, nirekin urte gehien daramatzana. Lau urte izango nituen? Bost? Auskalo... ordurako oinez banenbilen, korrika ere bai, hala moduz, baina korrika. Umeak korrika egin behar omen du... noraino? Auskalo! Inora iritsi aurretik muturrez aurrera erortzen da umea. Eta ni ere harri artean erori nintzen. Negarra gero etorri zen. Eta gurasoen errieta ere bai. Ez dut sekula ulertuko, min hartu duen umeari gurasoek zergatik egiten ote dioten errieta. Bigarren arrastoa adar ttiki bat da, zurtoina jaio eta lorerik jaiotzen ez zaion landarea. Ahaztuak ditut bere nondik norakoak. Eta hirugarrena... Mari sorginaren gaixtakeria (Marirenak gaixtakeriak izaten dira, gainerakoenak gaiztakeriak). Abuztuaren hamazazpian Anbotoko tontorra metro gutxira nuela erori nintzen. Eta bete-betean jo nuen belaunarekin harkaitza, edo ez dakit harkaitza bera ez ote zen izan belauna bete-betean jo zidana (zenbat gustatzen zaigun errua besteei leporatzea!). Konturatzerako lurrean nintzen... hortzak puskatu ez nituenean... Handik gora Marik berak eraman ninduen tontorreraino.

Pol-Pol, Andasto ta Bertikala
bideak mila aukeran,
bertikalari heldu diogu
korrikalarien eran,
izerdiaz gain odola ere
Anbotok egin dit edan,
erratz gainean edo bestela
Marin suzko bolan hegan,
ea hurrengoan laguntza pixkat
bidean izaten dedan!

Anbotok bi bertso merezi zituela eta bigarrenarekin ere ausartu nintzen. Mariri idatzi nahi izan nion; Mari delako etxeko leihotik askotan ikusten dudan suzko argia, Mari delako larunbatero irratiko estudioan teklatxoen mahaian izaten dudan laguna, Mari delako antzerkietako irrintzien eztarria, Mari delako...

Murumenditik, Txindokitik ta
baita ere Anbototik,
ai Mari! zure irrintzi-festa
entzuten da edonondik,
sasi guztien gainetik eta
laino guztien azpitik,
mendi tontorren magia oinez
gozatzen uzteagatik,
zure arrasto ikusezina
bihotzean daramat nik.

Bai, hor nonbait dago Marik Anbotok duen koba. Saiatuz gero, itzala antzemateko moduan zarete! Kondairak dio Mariren ile arrastoak argazkian topatzen dituenak gau batez Marirekin amets egiteko saria lortzen duela.

TOLOÑO (1271 m)

Abuztuaren hamarrean izan ginen Toloñon. Arabar Errioxako Labastidatik gora igotzen da mendi eder honetara. Bide erraza du Toloñok eta mendi gaina zoragarria. Hamalau bat urte tartean. Umetako oroitzapenak mila, hamaika bat urterekin igo bainintzen lehenengo aldiz Toloñora. Ederra da mendi bidean oroitzapenen arrastoa margotzen joatea.

Labastidatik gora ez duzu
pausoa luzatu baino,
inguruetan ez dago mendi
ederragorik zu baino,
garai batean udan etortzen
ginen Laguardiaraino,
eta gaur ere oroitzapenek
ekarri naute honaino,
biak batera gozatu ditut
haurtzaroa ta Toloño.

Itaka_Santiago bidea Gorkarekin-2010-8-14

Egin koxk

Mendiak bezalaxe, irratsaio bakoitza ere berezia izaten da. Bera, bakarra eta ezberdina. Abuztuaren 14koa ere berezia izan zen. Santiago bideaz aritu ginen, abuztu hasieran bi astez bidea egiten aritu den Gorka Santestebanekin. Eta sentsazioa horixe: bera bideko arrastoak azaltzen ari zen bitartean gu ere bidea egiten ari ginela. Bidea egiten bere esanahirik zabalenean. Bidea egitea ez baita oinen joanean aurrera egitea bakarrik. Bidea egitea sentsazio, bizipen, eta gogoeten zurrunbiloan igerian (estilo guztietan) aritzea baita. Eta harreman sarean bizitza guztirako korapiloak harilkatzea.

Gorkak berak Santiago bidean egindako lagunekin (Murtzia, Castellon, Uruguai, Hungria, Italiako... lagunak) zuzenean hitz egiteko aukera izan genuen; Gorkak Burgoseraino egin zuen bidean aurrera jarraitzen baitzuten gainerakoek. Abuztuaren 14an munduaren muturrak lotu genituen Itakan eta bildutako hausnarketak entzun eta gozatzeko modukoak dira.

Besarkada estu bat Dani, Luis, Jose, Osvaldo, Ana eta kuadrila guztiari, elkar ezagutu gabe telefonoaren bestaldetik konfiantza osoz solasean aritzeagatik. Besarkada lindo bat.

Eta Gorkari... mila esker. Bizitako esperientziaren gozoa dastatzeko aukera emateagatik.

BIDEA

ARGIA

PAUSOA

ESKUA

Saioa jaitsi nahi izanez gero: http://blip.tv/file/get/Irati-SantiagoBidea872.mp3

Beasain-Mandubi-Nuarbe...

... -Beizama-Santa Ageda-Bentaundi-Beasain. Aspaldian trazatua genuen bidea. Bizikleta gainean egiteko. Ez gara konturatzen, ordea, paper gainean bidea marrazteko arkatz txiki kaskar bat nahikoa den arren, bizikleta gainean jartzean arkatzari punta zorroztu egiten zaiola! Ai ama! Izterrak aldapan gora tente, izerdia aldapan behera hotz, arnasa estu, kilometroak luze.

Eta ahaleginaren gozoa? Bai, egia da, gorputza larri dabilenean, kontzientziak egiten du eraso. 60 bat kilometro, bi mendate, bost ordu, ahoa lehor, kopeta bustia, lepoa minbera, mila gogoeta, irribarreak erdizka, begiak urduri, haizea kantu hots... Bai, egia da, ahaleginaren gozoa ederra izan zen!

Argazki bilduma

URBASA-LEGUNBE-LEGAIRE

Hiru begik bik baino... gehiago ikusten dute? Hobeto ikusten dute? Garbiago ikusten dute? Ez dakit... hainbeste urtetan lau begirekin ikusten ohitu garenok... ez dakit zer esan beharko genukeen aurrean hiru begi jartzen dizkigutenean. Hiru begi, harkaitzean hiru zulo... eta ikuskizuna zirraragarria: Nafarroako Sakana eta Arabako Lautada. Han goitik... (ez, Julen, han goitik ez da itsasoa ikusten) han goitik... mundua ikusten da. Eta birekin ezin, eta mundua ikusteko hiru begi behar!

Urbasako Legunbe (1128 m) tontorraren ondoan dago bitxikeria eder hau, Gasteiztik Altsasura bidean Egino, Andoin, Ziordia... pare horretan gora aldera begiratuz gero antzeman daitekeena: hiru zulo, hiru begi harkaitzean. Guk gora ez, baina, behera begiratzeko aukera izan genuen. Eta ikusi genuena: lanbroa, behe lainoa, zuria eta grisa hegan. Hiru begi edo zazpi izan, miopea beti miope!

Egun osorako ibiliak, ordea, eman zigun eguzkiari errezelak zabaltzeko aukera, eta Urbasako baso amaigabeaz gain, Arabako Lautadaz eta Nafarroako Sakanaz ere gozatu genuen. Hiru begien majia izango zen, edo betaurrekoena, edo lentillena...

Laino artetik kukuka dator
eguzkiaren distira,
bagenuen bai, Legunbe gaina
besarkatzeko desira,
Araba aldeko lautada zabal
ta ederra ageri da,
Urbasako mendi jira,
ezin da hitzez deskriba,
harkaitz artetik ortzi mugara
jarri ezkero begira,
paisaia hontaz disfrutatzeko
hiru begi behar dira.

Argazki bilduma

LAGRAN-CRUZ DEL CASTILLO-BIASTERI

Eta buelta! Zoragarria! Hasierako asmoa ez zen hori, baina... ez dakit sekula etxetik abiatzean izaten dugun asmoari heltzen ote diogun! Bi pauso eman orduko ideiak eta nahiak eta gogoak nahas-mahasean korapilatzen zaizkigu eta bideari tira eginez ibilbide eta erronka berriak marrazten dizkiogu bideari. Mendian ibiltzea horixe delako, ilusioz eta jakin-minez, bihurgune bakoitzaren atzean zer topatuko, zure barruari hegan egiteko aukera ematea.

Lehen ere izanak ginen Cruz Del Castillo (1432 m) gainean, oraingoan, ordea, Kantabriako mendilerroak banatzen dituen bi Arabak hanka arrastoz lotu nahi izan genituen. Arrasto zuri-gorriak gidari, hamaika bat kilometro eder daude Lagrandik Laguardiara. Erdian Toro-ko mendatea, eta puntu horretatik gora, zazpiehun bat metrora Cruz Del Castilloko gain ikusgarria.

Lagran ta Biasteri
eskua emanez,
bi isuriek hemen
hartzen dute babes,
izenari izana
dagokio berez,
nahiz errege bidean
igo garen errez,
gurutzea aurkitu
ta gaztelurik ez.

Argazki bilduma

KOSTALERA (1234 m)

Harkaitzaren indarra, isiltasunaren ziztada, itzalaren borroka eguzkiaren begien aurrean.
Ezpelaren muxua, pagoaren agurra, zer da bidean korrika dabilena?
Haizea kopetan behera irristari; tximeletaren ezkutaleku bihurtu zait besoa.

Kostalera; Kanpezu (Araba) eta Nazar (Nafarroa) herrien artean, Kodes mendikatean dagoen tontorra. Uztailaren 27an bertso bat lapurtu zidana. Sabelean gora harkaitz hotzaren ziztada eragin zidana. Begirada luze, ikusmena maitemindu zidana.

Ioar gainetik Kostalerari
luzatu diot begia,
jakin-minaren har jostariak
irentsi dit ausardia,
ezpela dauka soinean berde,
harri grisean argia,
harkaitz zorrotzen adrenalina,
haitz zorrotzen izerdia,
pauso bakoitza maitasun muxu
bihurtzen duen mendia.

Argazki bilduma.

BEASAIN-MANDUBI-LOIOLA-ZUMARRAGA-BEASAIN

Bizikleta gainean. Irudi batek mila hitzek baino... eta zertarako idatzi, argazkiek guztia esaten badute!

1.- Mandubiko gaina. Beasaindik atera eta berehala gora eta gora, ordubeteko igoera, txirrindulari zailduen bidean hasiberri baten arnas hots estu ilusioz betea. Goierri eta Urola bailarak bereizten dituen gaina, azpian Arriarango urtegia. Pittin bat sufritu arren, artean banuen bai, txantxarako gogoa; eta indarra. Aitari metro batzuk aurreratu eta argazkia (egin klik!) ateratzeko esan nion. Sufrimendu aurpegia jarri nahi izan nuen, baina, mendatea nire egitearen poza ezin izan nuen ezkutatu. Horixe, jolasa. Jolaserako gogoa nuela artean!

2.-Matxinbenta, Nuarbe, Urrestilla, Landeta eta Azpeitiko hirigunea zeharkatu ondoren: LOIOLA. Ordurako 25 bat kilometro eginak. Pittin bat argazkiei zorrotz begiratuz gero, lehenengoan bizikletari nik eusten diodala ikus daiteke, bigarrenean bizikleta da ni eusten nauena. Eta kaskoa kentzeko indarrik ez! Horra lehenengo argazkitik bigarrenerako ezberdintasunak. Bila hasiz gero, gehiago ere topatuko nituzke!

3.- Eta hirugarrenaz... ai, zer esan hirugarrenaz! Laugarren bat atera behar izanez gero, lurrean etzanda atera beharko nukeela! ;·) Tente egotetik, gorputz erorian egotera. Bai, bai, hatz potoloak garaipen itxura du, baina, itxurak itxura mozorroa agerian! Azkoiti pasa eta Azkoiti Zumarragarekin lotzen duen bidegorriaren hasieran nago hortxe. Aurretik 15 kilometro zain, garai bateko Urola trenaren bidean gora. Nekatuta? Bai, pixka bat... zain jarri eta trena azalduko balitz sikiera!

Zertarako idatzi, argazkiek guztia esaten badute? Adibidez, nekeak neke hurrengo astean ere bizikleta hartzeko irrikaz iritsi nintzela helmugara!